Hoe beoordeel je of een drone-operatie veilig en verantwoord kan worden uitgevoerd? En hoe zorg je ervoor dat operators, toezichthouders en andere betrokken partijen naar dezelfde risico’s kijken? Binnen Dutch Drone Delta werken ANWB Medical Drones en NLR aan de doorontwikkeling van de SORA Risk-Tool: een datagedreven hulpmiddel dat risico’s op de grond en in de lucht inzichtelijk maakt. Fase 1 is afgerond. In fase 2 wordt toegewerkt naar een eerste bruikbare MVP.
Voor drone-operators in de specific category is het voorbereiden van een vlucht vaak een intensief proces. Wie een operatie wil laten goedkeuren, moet kunnen onderbouwen welke risico’s er zijn en hoe die worden beheerst. Denk aan risico’s in de lucht, zoals de kans op ontmoeting met bemand luchtverkeer, maar ook aan risico’s op de grond: bevolkingsdichtheid, obstakels, infrastructuur, natuurgebieden, wegen, spoorlijnen, hoogspanningsmasten en andere relevante omgevingsfactoren.
In de praktijk betekent dit dat operators veel verschillende kaarten, databronnen en afwegingen moeten combineren. Dat kost tijd en vraagt om specialistische kennis. De SORA Risk-Tool brengt die informatie samen in één overzichtelijk beeld. “Voor het aanvragen van een SORA is het best lastig om de juiste informatie bij elkaar te zoeken,” vertelt Jonas Heller, data-analist drones bij ANWB Medical Drones. “Deze tool helpt door één totaalbeeld te geven.”
Een traineeproject dat uitgroeide tot sectorbrede use case
De oorsprong van de tool ligt bij ANWB Medical Drones. In 2022 startte een traineeproject met de vraag hoe je het luchtrisico in Nederland beter kunt inschatten. Daaruit ontstond een eerste kaart die op basis van historische vliegbewegingen inzicht gaf in de zogeheten encounter rate: de kans om ander luchtverkeer tegen te komen. Daarna werd het project uitgebreid met grondrisico’s. Jonas Heller, toen zelf trainee, ging aan de slag met de vraag hoe je verder kunt kijken dan alleen bevolkingsdichtheid. Want hoewel bevolkingsdichtheid een belangrijke maatstaf is binnen de bestaande regelgeving, bepaalt die niet het volledige risicobeeld. “Wij dachten: er zijn natuurlijk veel meer dingen om rekening mee te houden,” zegt Jonas. “Daarom hebben we veel kaartlagen gecombineerd tot één view.” In een volgende stap werden de lucht- en grondrisico’s samengebracht en werd routeberekening toegevoegd. Daarmee groeide het project uit van een interne analysetool tot een hulpmiddel met potentie voor de hele Nederlandse dronesector. Via Dutch Drone Delta kwam de use case vervolgens in contact met NLR. Dat bleek een belangrijke stap. NLR brengt ervaring in met grootschalige luchtvaartprojecten en beschikt over specifieke kennis en databronnen voor de analyse van het luchtruim. In fase 2 wordt deze expertise verder benut om de tool inhoudelijk en technisch door te ontwikkelen.
Wat maakt de SORA Risk-Tool uniek?
Volgens Jonas zit de kracht van de tool vooral in het combineren van veel verschillende kaartlagen. Waar bestaande initiatieven vaak op één of enkele risicofactoren focussen, brengt deze tool meerdere relevante factoren samen. Daardoor ontstaat sneller een compleet beeld van de haalbaarheid en aandachtspunten van een drone-operatie.
De tool kijkt onder meer naar:
- bevolkingsdichtheid;
- luchtrisico en encounter rate;
- obstakels;
- Natura 2000-gebieden;
- vitale infrastructuur;
- vliegvelden en luchtruimbeperkingen;
- spoorwegen en A-wegen;
- hoogspanningsmasten;
- bodemgebruik;
- windmolens en andere relevante omgevingsfactoren.
Een tweede onderscheidend element is dat de risicoscores instelbaar zijn. Operators hebben immers verschillende toestemmingen, drones, procedures en operationele mogelijkheden. Wat voor de ene operator een showstopper is, kan voor een andere operator onder voorwaarden beheersbaar zijn. Jonas: “Je kunt de risicoscores aanpassen naar de situatie. Per operator of per SAIL-niveau kun je instellingen wijzigen, zodat analyses en routes beter aansluiten op wat voor jou relevant is.”
Ook de routeberekening maakt de tool bijzonder. Op basis van de ingestelde risicoscores kan de tool een route voorstellen die rekening houdt met de risico’s in het gebied. Dat betekent niet dat een operator blind op de uitkomst vaart. Wel helpt het om sneller een onderbouwd vertrekpunt te hebben. “Je zult altijd nog met de hand blijven kijken of een route misschien net iets anders moet,” zegt Jonas. “Maar in één oogopslag is duidelijk waar je naar aan het kijken bent.
Praktische waarde voor operators én toezichthouders
De SORA Risk-Tool is in eerste instantie interessant voor drone-operators in de specific category, die voor hun operatie een SORA moeten opstellen. Voor hen kan de tool helpen om sneller en consistenter te bepalen welke risico’s op een bepaalde route of locatie spelen. Maar de toepassing is breder. Ook operators die binnen zicht vliegen, kunnen de tool gebruiken om vooraf beter inzicht te krijgen in een gebied. Daarnaast ziet Jonas duidelijke waarde voor toezichthouders. Als operators, ILT en andere betrokken partijen naar dezelfde risicokaart kijken, ontstaat meer eenduidigheid. Dat kan het gesprek over veiligheid en goedkeuring vereenvoudigen. “Als iedereen naar hetzelfde kijkt, is het een stuk makkelijker om routes goed te keuren,” zegt Jonas. “Mijn einddoel zou zijn dat de tool uiteindelijk kan worden overgedragen aan ILT en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, als officiële drone-tool voor Nederland.” Daarmee raakt de use case aan een bredere uitdaging in de dronesector: hoe zorgen we dat veilige drone-operaties niet alleen mogelijk zijn, maar ook sneller, beter uitlegbaar en schaalbaar worden?
Toepassingen voor medische drones, hulpdiensten en inspecties
ANWB Medical Drones gebruikt de tool zelf al om routes te verkennen en risico’s sneller inzichtelijk te maken. Bijvoorbeeld bij het onderzoeken van nieuwe routes voor medische dronevluchten. Waar het handmatig uitstippelen van een A-naar-B-route veel werk kan zijn, geeft de tool snel inzicht in gebieden waar extra aandacht nodig is. Sommige risico’s zijn zichtbaar op een standaardkaart, zoals woonwijken. Andere risico’s zijn minder eenvoudig te herkennen, bijvoorbeeld specifieke infrastructuur, luchtruimrisico’s of obstakels. Juist daar biedt de combinatie van kaartlagen toegevoegde waarde. Ook voor toepassingen met tijdsdruk kan de tool relevant worden. Denk aan politie, brandweer of andere hulpdiensten die snel moeten beoordelen hoe en waar een drone veilig kan worden ingezet. Een algoritme kan dan helpen om snel een eerste, uitlegbare routeoptie voor te leggen. Voor commerciële operators kan de tool vooral waardevol zijn als eenduidige risicokaart. Zij zien sneller wat er in een gebied speelt en welke onderbouwing nodig is om een operatie mogelijk te maken.
De rol van Dutch Drone Delta
De SORA Risk-Tool is een goed voorbeeld van waar Dutch Drone Delta voor staat: het verbinden van partijen, het versnellen van concrete use cases en het ontwikkelen van bouwstenen die waarde hebben voor het hele ecosysteem. Voor ANWB Medical Drones begon de tool als een intern project. Maar de potentiële waarde bleek veel groter. Via Dutch Drone Delta werd de samenwerking met NLR opgezet en ontstond een use case die niet alleen voor één organisatie relevant is, maar voor de bredere Nederlandse dronesector. “Dutch Drone Delta is een ideaal platform om laagdrempelig de eerste mensen op de hoogte te stellen van het project en hen te overtuigen van het nut,” zegt Jonas. “Het contact met operators en met NLR is hiervoor heel waardevol geweest.” De tool draagt bij aan meerdere doelen tegelijk: veiliger opereren, betere onderbouwing van aanvragen, minder versnippering in informatie en uiteindelijk snellere ontwikkeling van maatschappelijk relevante drone-toepassingen. Jonas vat het zo samen: “Een eenduidig informatiesysteem zorgt ervoor dat iedereen naar dezelfde risico’s kijkt. Dat draagt bij aan veilige vliegoperaties, maar ook aan het versnellen van drone-ontwikkelingen in Nederland.”
Fase 2: werken aan een eerste bruikbare MVP
Fase 1 van de use case is inmiddels afgerond. De bestaande tool heeft laten zien dat het mogelijk is om verschillende risicobronnen samen te brengen en routes datagedreven te analyseren. In fase 2 werken ANWB Medical Drones en NLR aan de doorontwikkeling naar een eerste MVP: een versie die breder gebruikt en getest kan worden.
De komende fase draait onder meer om:
- het omzetten van de huidige code naar een versie die op een server kan draaien;
- het bepalen en actualiseren van de databronnen;
- het verbeteren van de luchtanalyse met expertise en data van NLR;
- het ontwikkelen van een webtool die toegankelijk is voor gebruikers;
- het verder verbeteren van de routeberekening;
- het verzamelen van feedback van operators, ILT en andere betrokken partijen.
Ook het contact met ILT en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wordt verder uitgebouwd. Beide partijen zijn volgens Jonas positief en geïnteresseerd in de ontwikkeling van de tool. Het doel van fase 2 is een werkende MVP waarmee gebruikers ervaring kunnen opdoen en feedback kunnen geven. Daarna kan worden bekeken wat nodig is voor een volgende fase richting bredere toepassing.
Meedenken of straks testen?
De komende periode zoeken ANWB Medical Drones, NLR en Dutch Drone Delta graag contact met operators en andere partijen die willen meedenken over de verdere ontwikkeling van de SORA Risk-Tool. Heb je ideeën over functionaliteiten, databronnen of toepassingen? Of wil je straks als een van de eerste drone-operators de MVP testen zodra deze beschikbaar is? Dan komen we graag met je in contact. Neem contact op met Dutch Drone Delta via [email protected].
